ธรรมะเหนือโลก

พุทธเทศนานี้ เป็นธรรมะที่เกี่ยวข้องกับปรมัตถธรรมล้วนๆ ยากแก่การที่จะอธิบายให้เข้าใจได้โดยง่าย บุคคลที่จะรับอรรถรสของพระอภิธรรมได้นั้นต้องเป็นบุคคลที่ประกอบด้วยศรัทธาอันมั่นคงและได้เคยสั่งสมบารมีอันเกี่ยวกับปัญญาในเรื่องนี้มาบ้างแล้วแต่กาลก่อนพระอภิธรรม อันประกอบด้วยปฏิสัมภิทา อริยมรรค อันเป็นทางแห่งการหลุดพ้นจากวัฏฏะสงสาร

โดยเสด็จขึ้นไปจำพรรษาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อทดแทนคุณของพระมารดา ด้วยการแสดงพระอภิธรรมเทศนาโปรดพุทธมารดา ซึ่งได้สิ้นพระชนม์ไปตั้งแต่ประสูติพระองค์ได้ ๗ วันและได้อุบัติเป็นเทพบุตรอยู่บนสวรรค์ชั้นดุสิตมีพระนามว่า สันดุสิตเทพบุตร

ในการแสดงธรรมครั้งนี้ได้มีเทวดาและพรหมจากหมื่นจักรวาลจำนวนหลายแสนโกฏิ มาร่วมฟังธรรมด้วย โดยมีสันดุสิตเทพบุตรเป็นประธาน ณ ที่นั้น พระพุทธองค์ทรงแสดงพระอภิธรรม แก่เหล่าเทวดาและพรหมด้วย วิตถารนัย คือ แสดงโดยละเอียดพิสดารตลอดพรรษากาล คือ ๓ เดือนเต็ม

พุทธเทศนาบนดาวดึงส์สวรรค์นี้ เป็นธรรมอันลึกซึ้งเกินกว่าผู้ประกอบด้วยมิจฉาทิษฐิจะศึกษา มนุษยชาติส่วนใหญ่ขณะนั้น ยังมีศรัทธาและมีความเชื่อในพระพุทธศาสนาน้อย ยังไม่พร้อมที่จะรับคำสอนเกี่ยวกับปรมัตถธรรมซึ่งเป็นธรรมะอันลึกซึ้งได้ พระองค์จึงยังไม่ทรงแสดงให้ทราบเพราะถ้าทรงแสดงไปแล้วความสงสัยไม่เข้าใจหรือความไม่เชื่อย่อมจะเกิดแก่ชนเหล่านั้น เมื่อมีความสงสัยไม่เข้าใจหรือไม่เชื่อแล้ว ก็จะเป็นเหตุให้เกิดการดูหมิ่นดูแคลนต่อพระอภิธรรมได้ ซึ่งจะเป็นผลร้ายมากกว่าผลดี ด้วยเหตุนั้นจึงไม่ทรงแสดงอภิธรรมในมนุษยโลก เพราะจักไร้คุณค่า ดุจดั่งวานรมิรู้ค่าแห่งมณีจักพรรดิ์

และประกอบกับว่าพระอนุชาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า คือพระอานนท์ได้ปาวารณาไว้ว่า “ธรรมใดที่พระพุทธองค์ทรงแสดงในมนุษยโลก จะต้องแสดงให้กับพระอานนท์ฟังด้วย” แต่ เนื่องจากพุทธองค์์ทรงแสดงใหสวรรค์ ซึ่งพระอานนท์ยังไม่บรรลุธรรมในขณะนั้น มิใช่พระอริยบุคคลไม่มีญาณหยั่งรู้ จึงไม่รู้เรื่อง ดังนั้น พระอานนท์จึงไม่ได้กล่าวถึงธรรมะ ที่พระพุทธองค์ทรงแสดงบนสวรรค์ ในการปฐมสังคายนา จึงไม่มีคำว่า “คัมภีร์อภิธรรม” ปรากฏ ดังจารึกเป็นหลักฐานไว้ในคัมภีร์ยมก ด้วยประการฉะนี้เลยแม้แต่วลีเดียว

สำหรับมนุษย์โลกนั้น พระองค์ได้ทรงแสดงแก่พระสารีบุตรองค์เดียวเท่านั้น เพราะพระสารีบุตรจะต้องนำไปจารจารึก และเผยแผ่ตามพุทธบัญชา คือในระหว่างที่ทรงแสดงธรรมอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์นั้นพอได้เวลาบิณฑบาต พระองค์ก็ทรงเนรมิตพุทธนิมิตขึ้นแสดงธรรมแทนพระองค์แล้วพระองค์ก็เสด็จไปบิณฑบาตในหมู่ชนชาวอุตตรกุรุ

เมื่อบิณฑบาตเสร็จแล้วก็เสด็จกลับขึ้นไปยังดาวดึงส์เพื่อเสวยพระกระยาหาร โดยมีพระสารีบุตรเถระมาเฝ้าเพื่อศึกษาพระอภิธรรม และปฏิสัมภิทามรรคทุกวัน หลังจากที่ทรงเสวยแล้วก็ทรงสรุปเนื้อหาของพระอภิธรรมที่พระองค์ได้ทรงแสดงแก่เหล่าเทวดาและพรหมให้พระสารีบุตร ฟังวันต่อวัน(พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่พระสารีบุตรด้วย สังเขปนัย คือ แสดงอย่างย่นย่อ)
เสร็จแล้วพระองค์จึงเสด็จไปแสดงธรรมแก่ปวงเทพเทวาต่อไป ทรงกระทำเช่นนี้ทุกวันตลอด ๓ เดือน เมื่อการแสดงพระอภิธรรมบนเทวโลกจบสมบูรณ์แล้วการแสดงพระอภิธรรมแก่พระสารีบุตรก็จบสมบูรณ์ด้วยเช่นกัน เมื่อจบพระอภิธรรมเทศนาเทวดาและพรหม ๘๐๐,๐๐๐ โกฏิได้บรรลุธรรม และสันดุสิตเทพบุตร(พุทธมารดา)ได้สำเร็จเป็นพระโสดาบันบุคคล

เมื่อพระสารีบุตรได้ฟังพระอภิธรรมจากพระบรมศาสดาแล้ว ก็นำมาสอนให้แก่ภิกษุ ๕๐๐ รูป ซึ่งเป็นศิษย์ของท่านโดยสอนตามพระพุทธองค์วันต่อวันและจบบริบูรณ์ในเวลา ๓ เดือนเช่นกัน การสอนพระอภิธรรมของพระสารีบุตรที่สอนแก่ภิกษุ ๕๐๐ รูปนี้เป็นการสอนชนิดไม่ย่อเกินไป ไม่พิสดารเกินไป เรียกว่านาติวิตถารนาติสังเขปนัย

ภิกษุทั้ง ๕๐๐ รูปซึ่งได้ศึกษาพระอภิธรรม และ ปฏิบัติตามพุทธวิถี “สติปัฏฐาน-ปฏิสัมภิทามรรค” ก็บรรลุอรหันต์หมดทั้ง 500 รูป และพระสารีบุตรได้นำไปเฝ้าพระพุทธเจ้าซึ่งเสด็จลงมาจากสวรรค์ ชั้นดาวดึงส์ หลังทรงแสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมาดา พรหม และทวยเทพเทวาบนสวรรค์ แล้วแสด็จลงมา ณ เมืองสังกัสสะ พระอรหันต์ที่บรรบุธรรมนั้น ก็ถวายอัญชลีแก่พระผู้มีพระภาคในกาลนั้นแล

ภายหลังจากพระธรรมเสนาบดีได้นิพพาน ได้พากันไปศึกษาเพิ่มเติมด้านอภิญญาสมาบัติจากพระโมคคัลลาอรหันเถระ ซึ่งเป็นสหธรรมิกของพระสารีบุตร จนเชี่ยวชาญในการควบคุม ปรับแปลง มหาภูตรูปทั้ง ๔ ได้อย่างแคล่วคล่อง ติดตามไปพระอนุรุทธะไปเผยแผ่พระพุทธศาสนาในประเทศกรีก ตามคำนิมนต์ของPhytagorus ศิษย์เอกของพระอัญญาโกทัญญะ

พระสารีบุตร ได้จารจารึก “พระอภิธรรม” ตามพุทธบัญชา ต่อมาภายหลังสังคายนา ได้มีผู้ศึกษาและนำเข้าจัดไว้เป็นปิฏกที่ 3 โดยแบ่งออกเป็นเจ็ดคัมภีร์ ซึ่งเรียกย่อว่า สํ. วิ. ธา. ปุ. ก. ย. ป. ตามลำดับ อันประกอบไปด้วย

1.ธัมมสังคณี (เรียกโดยย่อว่า “สํ.”)
– รวมข้อธรรมเข้าเป็นหมวดหมู่แล้วอธิบายทีละประเภท
2.วิภังค์ (เรียกโดยย่อว่า “วิ.”)
– ยกหมวดธรรมขึ้นตั้งเป็นหัวข้อเรื่องแล้วแยกแยะออกอธิบายชี้แจงวินิจฉัยโดยละเอียด
3.ธาตุกถา (เรียกโดยย่อว่า “ธา.”)
– สังเคราะห์หรือจัดประเภทข้อธรรมต่าง ๆ เข้าเป็นหมวดเป็นหมู่ดังต่อไปนี้ คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุ
4.ปุคคลบัญญัติ (เรียกโดยย่อว่า “ปุ.”)
– บัญญัติความหมายบุคคลประเภทต่าง ๆ ตามคุณธรรมที่มีอยู่
5.กถาวัตถุ (เรียกโดยย่อว่า “ก.”)
– แถลงและวินิจฉัยทัศนะที่ขัดแย้งกันของนิกายต่าง ๆ ในสมัยสังคายนาครั้งที่ 3 โดยเน้นความถูกต้องของฝ่ายเถรวาท คัมภีร์นี้เป็นบทนิพนธ์ของพระโมคคลีบุตรติสสเถระ
6.ยมก (เรียกโดยย่อว่า “ย.”)
– ยกหัวข้อธรรมขึ้นวินิจฉัยด้วยวิธีถามตอบ โดยตั้งคำถามย้อนกันเป็นคู่ ๆ
7.ปัฏฐาน หรือมหาปกรณ์ (เรียกโดยย่อว่า “ป.”)
– อธิบายปัจจัย 24 และแสดงความสัมพันธ์ระหว่างธรรมทั้งหลายอย่างละเอียด

พุทธเทศนา ทางพระบาลี หมายถึงพระพุทธพจน์ คือถ้อยคำที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ตรัสเทศนาโดยตรง

พระสารีบุตรได้จารจารึก พระพุทธเทศนาที่พรุะพุทธองค์ได้ทรงแสดงแก่ปวงพรหมทุกชั้นฟ้า เทพยดาทุกวิมาน ตามพุทธบัญชา ท่านพระสารีบุตรธรรมเสนาบดีอรหันตเถระ ได้เสริมพุทธวิถี วิธีปฏิบัติเพื่อให้พุทธบริษัทผู้สนใจ ใฝ่ในธรรม ได้สามารถขจัดข้อปฏิคในสาระธรรมที่จะนำไปปฏิบัติให้ถูกต้อง จำแนกองค์ธรรม ให้ตรงตามพุทธประสงค์ โดยการเข้าถึงปวงเทพเทวา ที่ได้รับฟังพุทธเทศนาโดยตรง โดยเฉพาะ “สุทัสสาพรหม” อันเป็นพระอานาคามีในสุทธาวาส จะทำหน้าที่เหมือนพี่เลี้ยงของ “พุทธบุตร” ชี้นำองค์ธรรมที่ได้สดับกับพระบรมศาสดา สัมมาสัมพุทธเจ้า เพื่อให้เข้าสู่อริยรรค อันมีพระนิพพานเป็นเป้าหมาย โดยโยคาวจรผู้ปฏิบัติตามขั้นตอนพุทธวิถี “สติปัฏฐาน-ปฏิสัมภิทามรรค” อันจะมีขั้นตอนในการเปลี่ยน สถานะของผู้ปฏิบัติตามพุทธวิถี ขึ้นสู่สภาวะแห่ง “พุทธบุตร” ด้วยอำนาจแห่ง “สัจจะอธิษฐาน” อันโยคาวรได้ปฏิบัติตามมนสิการ ๘ นั้นแล ฯ

Kuru Rin Po Chae
10 Jul 2569
04:51:pm