สมถะ วิปัสสนา

ในเวลาที่เดินอยู่ ประการที่ควรรู้ในอิริยาบถเดิน มี ๓ ประการคือ
๑. โก คจฺฉติ – ใครเดิน, นี้ก็เป็นประการหนึ่งที่ควรรู้
๒. กสฺส คมนํ — การเดินเป็นของใคร, นี้ก็เป็นประการหนึ่งที่ควรรู้
๓. กึ การณา คจฺฉติ — เพราะเหตุไรจึงเดิน, นี้ก็เป็นประการหนึ่งที่ควรรู้

:: ถามว่า เริ่มต้นปฏิบัติวิปัสสนาอย่างไร ? คำตอบมีว่า
“…จริงอยู่ พระโยคีนั้น ครั้นออกจากฌานแล้วกำหนดองค์ฌาน
ย่อมเห็นหทัยวัตถุ ซึ่งเป็นที่อาศัยแห่งองค์ฌานเหล่านั้น ย่อมเห็นภูตรูป ซึ่ง
เป็นที่อาศัยแห่งหทัยวัตถุนั้น และย่อมเห็นกรัชกายแม้ทั้งสิ้น ซึ่งเป็นที่อาศัย
แห่งภูตรูปเหล่านั้น.

ในลำดับแห่งการเห็นนั้น เธอย่อมกำหนดรูปและอรูปว่า
“องค์ฌาน” นั้น อยู่ภายใน รับรู้ได้ด้วยใจ จัดเป็น “อรูป“, (หทัย=หัวใจ) เป็นอวัยวะ เป็นต้นจัดเป็น “รูป”.
อีกอย่างหนึ่ง เธอนั้น ครั้นออกจากสมาบัติแล้ว กำหนดมหาภูตรูปทั้ง ๔ ด้วย อำนาจปฐวีกสิณธาตุ เป็นต้น ในบรรดาส่วนทั้งหลายมีผมเป็นอาทิ และรูปซึ่งอาศัยภูตรูปนั้น ย่อมเห็นวิญญาณพร้อมทั้งสัมปยุตธรรมซึ่งมีรูปตามที่ตนกำหนดแล้วเป็นอารมณ์ หรือ มีรูปวัตถุ และทวารตามที่ตนกำหนดแล้วเป็นอารมณ์.

ลำดับนั้น เธอย่อมกำหนดว่า
“ภูตรูป(ธาตุทั้ง ๔)” เป็นต้น จัดเป็น “รูป“,
วิญญาณ(การรับรู้)ที่มีสัมปยุตธรรม จัดเป็น “อรูป“…”
————————
Kuu in Po Chae
01 May 2569