ผู้ไม่หวลกลับ

สถานะของ อริยโคตร หมายถึง ผู้ที่มีวงศ์หรือตระกูลอันประเสริฐ หลุดพ้นจากความเป็นปุถุชน (คนทั่วไปที่มีกิเลสหนา) เข้าสู่กระแสแห่งพระนิพพาน

ในทางพระพุทธศาสนา คำนี้มักเกี่ยวข้องกับระดับจิตใจที่ได้รับการชำระให้บริสุทธิ์ผ่านการบรรลุธรรมเป็นพระอริยบุคคล แบ่งออกเป็น 4 ระดับหลักๆ ดังนี้

– พระโสดาบัน: ผู้แรกเข้าถึงกระแสธรรม ละสังโยชน์(กิเลสที่ผูกมัดสัตว์โลกไว้) ได้ 3 ข้อแรก (สักกายทิฏฐิ, วิจิกิจฉา, สีลัพพตปรามาส) จะเวียนว่ายตายเกิดอีกไม่เกิน 7 ชาติ
– พระสกทาคามี : ผู้ที่ทำกามราคะและปฏิฆะให้เบาบางลงไปได้มาก จะกลับมาเกิดในโลกนี้อีกเพียงครั้งเดียว
– พระอนาคามี: ผู้ที่ละสังโยชน์เบื้องต่ำ 5 ข้อได้ทั้งหมด จะไม่กลับมาเกิดในกามโลกนี้อีก ไปเกิดในพรหมโลกแล้วปรินิพพานที่นั่น
– พระอรหันต์: ผู้ที่ละกิเลสได้ทั้งหมด 100% บริสุทธิ์ผุดผ่อง หลุดพ้นจากการเวียนว่ายตายเกิดอย่างสิ้นเชิง

สถานะของ “ปุถุชน” คือ ผู้ภูกเคี้ยวกิน ด้วย ” ขันธ์์ 5 “
“ขัชชนียสูตร” (หรือ ขัชชนิยสูตร) ซึ่งแปลว่า “พระสูตรว่าด้วยสิ่งที่ถูกขันธ์ ๕ เคี้ยวกิน” (คำว่า ขชฺชนีย หรือ ขชฺชนิย ในภาษาบาลีแปลว่า สิ่งที่พึงเคี้ยวกิน หรือ การเคี้ยวกิน
พระสูตรนี้ปรากฏอยู่ใน พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค โดยพระพุทธองค์ทรงอธิบายถึงอุปมาของ ขันธ์ 5 (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) ที่เปรียบเสมือนสิ่งที่คอย “เคี้ยวกิน” หรือ บีบคั้น สิ่งที่เรียกว่า “ตัวเรา” อยู่ตลอดเวลา

– 1. พระพุทธเจ้าตรัสว่า สมณะหรือพราหมณ์ในโลกนี้ที่สามารถระลึกชาติในอดีตได้มากมายนั้น แท้จริงแล้วสิ่งที่พวกเขาระลึกถึงก็ไม่พ้นไปจาก อุปาทานขันธ์ 5 เหล่านี้เอง เช่น ระลึกว่า “ในอดีตเราเคยมีรูปอย่างนี้ มีความรู้สึก (เวทนา) อย่างนี้ มีความจำ (สัญญา) อย่างนี้ มีความปรุงแต่ง (สังขาร) อย่างนี้ และมีความรู้แจ้งทางอารมณ์ (วิญญาณ) อย่างนี้”การตามระลึกชาติของสมณะพราหมณ์

2. ทำไมจึงเรียกว่า “ขันธ์ 5”? (ความหมายของการถูกเคี้ยวกิน)
พระพุทธองค์ทรงแจกแจงเหตุผลและวิเคราะห์คำศัพท์ของขันธ์แต่ละอย่าง โดยอธิบายถึงลักษณะที่พวกมันย่ำยีหรือเคี้ยวกินสัตว์โลกไว้ดังนี้:
– เวทนา (ความรู้สึก สุข/ทุกข์/เฉยๆ): เหตุที่เรียกว่า “เวทนา” เพราะมันมีลักษณะ เสวยอารมณ์ มันเคี้ยวกินเราด้วยความรู้สึกสุขบ้าง ทุกข์บ้าง หรือไม่สุขไม่ทุกข์บ้าง
– สัญญา (ความจำได้หมายรู้): เหตุที่เรียกว่า “สัญญา” เพราะมันทำหน้าที่ จำหมายอารมณ์ เช่น จำสีเขียว สีเหลือง สีแดง และเคี้ยวกินเราด้วยความยึดมั่นในความจำเหล่านั้น
– สังขาร (ความคิด/ความปรุงแต่งจิต): เหตุที่เรียกว่า “สังขาร” เพราะมัน ปรุงแต่งแต่งสภาพธรรมที่เป็นสังขตธรรม มันเคี้ยวกินเราด้วยการปรุงแต่งให้เกิดความโลภ ความโกรธ ความหลง หรือผลักดันให้ทำกรรมต่าง ๆ
– วิญญาณ (ความรับรู้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ): เหตุที่เรียกว่า “วิญญาณ” เพราะมัน รู้แจ้งอารมณ์ เช่น รู้แจ้งรสเปรี้ยว ขม เผ็ด หวาน มันเคี้ยวกินเราผ่านการรับรู้ทางประสาทสัมผัสต่าง ๆ

ความหมายในองค์รวม ::
พระพุทธองค์ทรงอุปมาว่า ตราบใดที่เรายังฝังใจ ยินดี และยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 ว่าเป็นตัวตนของเรา เราก็กำลัง ถูกขันธ์ 5 นั้นเคี้ยวกินและย่ำยี อยู่ตลอดเวลา เหมือนคนทึ่เคี้ยวกินอาหาร

“อวินิปาตธรรม” (บาลี: อวินิปาตธมฺโม) แปลว่า “ผู้มีธรรมอันไม่ตกต่ำ” หรือมีคุณธรรมที่ไม่ทำให้ตกไปในอบายภูมิ (นรก เปรต อสุรกาย และกำเนิดเดรัจฉาน

– บาลีเดิม: โสตาปันโน โหติ อวินิปาตธัมโม นิยโต สัมโพธิปรายโน

– แปลความ: พระโสดาบันเป็นผู้มีธรรมอันไม่ตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะตรัสรู้พร้อมในเบื้องหน้า

แยกศัพท์และรากศัพท์ ::
– อ (อ-) = ไม่, ความไม่มี
– ธมฺโม / ธรรม = สภาวะที่ตั้งอยู่, คุณธรรม, ธรรมชาติ
– รวมความหมาย: ผู้ที่มีคุณธรรมเครื่องกั้น หรือ เครื่องป้องกันไม่ให้ตกต่ำไปสู่ทุคติวินิบาต (อบายภูมิทั้ง 4) ได้อย่างแน่นอน เป็นคุณสมบัติเฉพาะของพระอริยบุคคลระดับ “พระโสดาบัน” ขึ้นไป

“นิยตคติ” ในภาษาบาลี เขียนเป็นตัวอักษรบาลีได้ว่า “นิยตคติ” (อ่านว่า นิ-ยะ-ตะ-คะ-ติ) ซึ่งเป็นการสมาสกันระหว่างคำสองคำที่มีความหมายลึกซึ้งในทางพระพุทธศาสนา

:: แยกธาตุ และ ความหมายของศัพท์ ::
– นิยต (นิ + ยมฺ ธาตุ + ต ปัจจัย): แปลว่า แน่นอน, แน่วแน่, ถูกกำหนดไว้แล้ว, ไม่เปลี่ยนแปลง
– คติ (คมฺ ธาตุ + ติ ปัจจัย): แปลว่า การไป, ทางไป, ที่ไป, ภพภูมิที่ไปเกิดหลังความตาย

เมื่อรวมกันเป็น นิยตคติ จึงแปลว่า “ผู้มีทางไปที่แน่นอน” หรือ “ผู้มีภพภูมิที่จะไปบังเกิดในอนาคตที่กำหนดไว้แน่นอนแล้ว” นี่คือ การยืนยันว่า ผู้ปฏิบัติตามพุทธวิถี “สติปัฏฐาน-ปฏิสัมภิทามรรค” คือ ผู้ที่สามารถกำหนดที่ไปในภพภูมิใหม่ได้ตามปรารถนา

– ความหมายในพุทธพจน์ ::
คำว่า “นิยต” นี้มักถูกนำมาใช้ใน 2 บริบทหลัก ซึ่งมีความหมายตรงกันข้ามกันอย่างสิ้นเชิง

๑. ฝ่ายกุศล (ทางดี): หมายถึง พระโพธิสัตว์ที่ได้รับพุทธพยากรณ์แล้ว (นิยตโพธิสัตว์) หรือพระอริยบุคคลชั้นพระโสดาบันขึ้นไป ซึ่งมี “คติที่แน่นอน” ว่าจะต้องบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์และเข้าสู่พระนิพพานอย่างแน่นอน ไม่ต้องตกต่ำลงไปสู่อบายภูมิอีก

๒. ฝ่ายอกุศล (ทางชั่ว): หมายถึง ผู้ที่ทำกรรมหนักที่เรียกว่า อนันตริยกรรม (เช่น ฆ่าบิดา มารดา พระอรหันต์) หรือผู้ที่มี นิยตมิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิดอย่างร้ายแรงที่ไม่ยอมเปลี่ยนแปลง) คนกลุ่มนี้จะมี “นิยตคติ” คือมีทางไปที่เที่ยงแท้แน่นอนหลังความตาย นั่นคือต้องไปบังเกิดในนรก (อบายภูมิ) ทันทีในชาติถัดไป โดยไม่มีกรรมอื่นมาแทรกแซงได้

และนี่คือเนื้อหา อันชี้นำถึงเป้าหมายของโยคาวจร ผู้ปฏิบัติชอบตามพุทธวิถี “สติปัฏฐาน-ปฏิสัมภิทามรรค” มีความแตกต่างไปจาก “ปุถุชน บุคคลธรรมดา” ชีวิตในภพภูมิมนุษย์ขณะปฏิบัติ ก็จักมีแต่ความสุข สมปรารถนาในสิ่งอันเป็นกุศล เมื่อเปลี่ยนภพภูมิ ก็จะขึ้นสู่ระดับแห่ง “ปริสัชชาพรหม” เป็นปฐมบท แม้จะย้ายไม่เกิดในภพภูมิใด ก็จะไม่มีทุกข์เกิดขึ้น ปิดประตูอบาย(นรก) ไปชั่วนิรันดร์ ตราบถึงพระนิพพาน ด้วยประการฉะนี้ ฯ

Kuru Rin Po Chae
19 Sep 2569
03:51:am